INTERVIEW

Griep op komst?

Laat je op tijd vaccineren.

Griep synoniem aan een weekje op de zetel liggen en Netflix kijken? Vergeet het maar. Een griepaanval is allesbehalve een lachertje. Tijdens deze jaarlijkse hoogmis van het griepvirus zoeken we uit waarom we er ziek van worden en hoe we het best besmetting voorkomen. Conclusie: vaccineren biedt de beste bescherming. Viroloog en griepcommissaris Marc Van Ranst legt uit hoe dat precies zit.

Wat is het verschil tussen griepen verkoudheid?

Dr. Van Ranst: “We hebben nogal snel de neiging om te zeggen dat we ons wat grieperig voelen terwijl het vaak om een eenvoudige verkoudheid gaat. Maar als je griep hebt, ben je echt ziek. Mensen die denken dat ze griep hebben maar nog naar Thuis of Familie willen kijken, hebben geen griep. Met griep heb je totaal geen zin om ook maar iets te doen door de spierpijn, de koorts en de misselijkheid.”

Hoe raken we besmet met het griepvirus?

Dr. Van Ranst: “We geven het aan elkaar door. Als je hoest, produceer je een wolkvan ultrakleine partikeltjes die mensen ook meters verder kunnen inademen. Maar het kan ook onrechtstreeks via bijvoorbeeld besmette deurklinken of door in je ogen te wrijven. Het is dus moeilijk om aan het griepvirus te ontkomen. Toch is het griepvirus zeker niet het meest besmettelijke virus. Iemand die griep heeft, steekt zelf gemiddeld

1,5 tot 2 andere mensen aan. Vergeleken met bijvoorbeeld

mazelen is dat weinig want die maakt gemiddeld 15 andere mensen ziek.”

Kun je besmet zijn en toch niet ziek worden?

Dr. Van Ranst: “Dat kan zeker. Sommige mensen dragen het griepvirus maar voelen zich toch kiplekker. Vaak omdat men een

hele sterke gezondheid heeft of omdat men het jaar ervoor al eens ziek is geweest, waardoor men nu veel minder symptomen

ervaart. Maar er is ook een groep van mensen die simpelweg niet infecteerbaar zijn door het griepvirus. Sommige mensen hebben in hun leven nog nooit griep gehad. Van een 20-jarige zou je

nog kunnen zeggen dat die voorlopig geluk heeft gehad, maar er zijn evengoed 65-plussers die geen idee hebben hoe griep voelt. En eigenlijk weten we nog niet hoe dat kan. Daar ligt zeker nog ruimte voor onderzoek om te achterhalen of er bijvoorbeeld iets in hun erfelijk materiaal is dat ervoor zorgt dat het virus niet binnen kan of dat hun immuunsysteem niet reageert zoals bij andere mensen.”

Is het dat was ons ziek maakt? De reactie van ons immuunsysteem?

Dr. Van Ranst: “Het grootste deel van de symptomen zoals snotteren, koorts en spierpijn komt inderdaad niet door het

virus zelf, maar is een tegenreactie van ons lichaam op dat virus. Koorts maakt het voor het virus moeilijker om zich te

ontwikkelen. Spierpijn zorgt ervoor dat we in ons bed blijven en het virus dus niet verder kunnen verspreiden. Het feit dat we ziek worden is eigenlijk een soort beschermingsmechanisme.”

Een beschermingsmechanisme dat tegelijkertijd ook gevaarlijk kan zijn?

Dr. Van Ranst: “Elk jaar sterven er in België tussen de 500 en 5.000 mensen door griep. Dat lijkt veel, maar dat cijfer moeten we ook relativeren. De meeste slachtoffers zijn ergens tussen de 80 en 90 jaar oud. Mensen die hoogstwaarschijnlijk toch geen jaren meer zouden blijven leven. Daarom is het interessanter om de balans pas later op te maken, bijvoorbeeld zes maanden na het begin van het griepseizoen. Dan zien we dat er na die oversterfte tijdens het griepseizoen eigenlijk een periode van ondersterfte volgt. We moeten dat dus zeker niet

dramatiseren. Al geef ik natuurlijk toe dat wanneer ik 90 jaar zal zijn ik er ook het liefst nog een jaartje zal willen bijdoen.”

Zijn het dan enkel oudere mensen die sterven door de griep?

Dr. Van Ranst: “Eigenlijk niet. Zeker als je naar het ruimere plaatje kijkt en bijvoorbeeld ook de Mexicaanse en de Spaanse griep in rekening neemt, dan waren het vroeger zelfs vooral jonge mensen die stierven door de griep. Niet omdat het virus bij hen erger toesloeg, maar wel omdat hun gezonde lichamen soms heftiger reageerden.”

Kan men griep behandelen?

Dr. Van Ranst: “De arts zal enkel antibiotica voorschrijven als hij of zij vreest voor een extra infectie bovenop de griep. Anders hebben antibiotica geen zin en moet je de griep gewoon uitzieken. De apotheker kan je wel helpen om de ziekteperiode zo comfortabel mogelijk door te komen. Er bestaan heel wat middelen tegen bijvoorbeeld hoesten of hoge koorts.”

“Wanneer de koorts langer dan drie dagen erg hoog blijft, moet je wel de arts raadplegen. Of wanneer je koorts hebt, het erna even wat beter gaat en je dan opnieuw hoge koorts ontwikkelt. Dat betekent meestal dat er een extra bacteriële infectie is. En dat is ook heel normaal. Het griepvirus maakt in feite het bovenste laagje van het ademhalingssysteem kapot waardoor bacteriën vrij spel krijgen.”

Is het belangrijk om thuis te blijven als je ziek bent?

Dr. Van Ranst: “In Vlaanderen vinden we het vaak een heldendaad om met griep toch op het werk te verschijnen. Maar

eigenlijk is dat vooral erg dom. Je steekt niet alleen anderen aan waardoor de epidemie zich verder verspreidt, maar je kunt ook niet naar behoren functioneren. De maatschappelijke kost ligt hoog doordat mensen wel aanwezig zijn op het werk maar veel minder productief zijn.”

"Naar het werk gaan met griep,
is geen heldendaad."


Marc Van Ranst

Marc Van Ranst

Hoe kan men zich beschermen tegen besmetting?

Dr. Van Ranst: “Je kan natuurlijk proberen om niet in contact te komen met het griepvirus, maar dat lukt eigenlijk alleen als je op een onbewoond eiland woont. Daarom is vaccineren de beste oplossing. Het vaccin bevat hele kleine deeltjes van het griepvirus waardoor je lichaam het idee krijgt dat het wordt aangevallen door het griepvirus, maar toch word je er niet ziek van. Je lichaam

leert zich zo wel te verweren zodat het bij een echte griepaanval doeltreffend kan reageren.”

Toch geloven sommige mensen dat je net griep kunt krijgen door je te laten vaccineren.

Dr. Van Ranst: “Dat misverstand krijgen we maar moeilijk de wereld uit, maar houdt helemaal geen steek. Al kan ik het ergens ook wel begrijpen. Want wanneer vaccineren we? Midden in de piek van het verkoudheidsseizoen. De kans bestaat dus dat je - nadat je je vaccin hebt gekregen - wat last krijgt van snotteren of zelfs koorts. Dat is geen griep maar een gewone verkoudheid. Maar het is begrijpelijk dat mensen dan denken dat ze ziek worden door het vaccin.”

Voor wie is vaccinatie interessant?

Dr. Van Ranst: “Ik pleit er zeker niet voor om iedereen van z’n geboorte tot aan z’n graf elk jaar te vaccineren.Als jonge en gezonde mens eens een griep doormaken, biedt je een betere

bescherming dan wat we met een vaccin kunnen realiseren. Maar er zijn een paar bevolkingsgroepen voor wie vaccinatie echt nuttig en aan te raden is. Ik denk bijvoorbeeld aan vrouwen die tijdens de wintermaanden hoogzwanger zullen zijn. Daarvan weten we dat vaccineren erg zinvol is. Ook mensen met bepaalde

aandoeningen zoals diabetes, leverziekte, hartproblemen, … laten zich best vaccineren. Kleine kinderen zijn een belangrijke groep omdat ze vaak aan de basis liggen van een griepepidemie.

Bij 65-plussers komen er een aantal risicofactoren samen waardoor ook zij zich beter laten vaccineren. En nog een

belangrijke doelgroep zijn de eerstelijnszorgverstrekkers, zeker wanneer men in contact komt met echt zwakke mensen. Jonge en gezonde mensen laten zich soms ook vaccineren, bijvoorbeeld omdat ze in de wintermaanden niet ziek willen worden. Ik heb er niets op tegen, op voorwaarde dat niet iedereen dat plots doet want dan hebben we simpelweg te weinig vaccins in voorraad.”

Biedt het griepvaccin absolute bescherming?

Dr. Van Ranst: “Het griepvaccin is zeker niet de ‘Rolls Royce’ onder de vaccins. Het hepatitis A-vaccin biedt bijvoorbeeld zo goed als volledige zekerheid. Voor het griepvaccin is dat minder het geval. Hetprobleem is dat mensen die zich laten

vaccineren natuurlijk wel complete bescherming verwachten. Sowieso zal vaccinatie ervoor zorgen dat de duur van de ziekte verkort en je zal ook minder last hebben van de symptomen. Maar

er is dus wel degelijk nog een kans dat je ziek wordt. Dat hangt vooral van je leeftijd af. Voor gezonde jonge mensen biedt het vaccin tot 85 % zekerheid dat men beschermd is. Maar voor ouderen is dat waarschijnlijk minder dan 50 %. Dat lijkt misschien niet veel maar het is toch nog altijd de beste methode om griep te voorkomen. Tegen eind februari bepalen de specialisten van de

Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) welk soort vaccin we globaal gaan gebruiken. Dat is best moeilijk omdat virussen de neiging hebben om snel te muteren. Ze evolueren voortdurend. Meestal slaagt men erin om de juiste keuze te maken, maar één op de zes jaren loopt het toch mis en hebben we een

vaccin dat niet echt geschikt is.”

Sommigen beweren dat griep ookgewoon een deel is van de natuur en dat men die misschien wel z’n gang moet laten gaan.

Dr. Van Ranst: “De pokken en de pest waren ook deel van de natuur, maar ik denk niet dat iemand terug wil naar de middeleeuwen. Ik hou dan wel van de natuur maar daarbij denk ik niet aan potentieel dodelijke ziektes. Het is echt belangrijk dat we een griepepidemie zo goed mogelijk aanpakken en dat begint met degelijk vaccineren.”